Nieuws als dit laat je beseffen hoe oud je bent geworden. De Citroën Saxo VTS was de held van onze jeugd en stond hoog op het lijstje van "Deze koop ik zodra ik mijn rijbewijs heb". Een veelgehoorde uitspraak. Nu viert dit kleine beestje zijn 30e verjaardag.
In 1996 introduceerde Citroën de nieuwe Saxo-serie. De opvolger van de AX werd ontwikkeld door de PSA-groep en deelde veel van zijn technologie, waaronder de motoren, met de Peugeot 106. Aanvankelijk waren er viercilinder, achtkleppen, atmosferische motoren met 50, 75 en 88 pk beschikbaar. Daarnaast was er ook een 1,5-liter dieselmotor met 57 pk. Vanaf het begin bood de markt, die nog steeds erg geïnteresseerd was in compacte sportauto's, ook een bijzonder sportief topmodel met een 1,6-liter zestienkleppenmotor die 120 pk en 145 Nm maximaal koppel leverde: de Saxo VTS.
Midden jaren negentig was de wereld van kleine sportauto's nog heerlijk ongecompliceerd. En dat gold zeker voor de sportieve Saxo. Het was hét antwoord op de vraag hoeveel rijplezier er in 3,72 meter plaatwerk te persen viel zonder de bankrekening te plunderen. Vandaag viert deze kleine Fransman zijn 30e verjaardag – een goede reden om eens te kijken waarom hij eigenlijk zo verdomd goed was.
De Saxo had het in 1996 niet makkelijk. Hij moest in de voetsporen treden van de AX, die met zijn radicaal lichtgewicht constructie in de AX Sport- en GTi-versies nieuwe normen had gesteld. Waar de reguliere Saxo debuteerde als een tamelijk praktische stadsauto, kon een zeer jonge ontwerper genaamd Gilles Vidal – tegenwoordig overigens hoofd design bij Renault – zijn fantasie de vrije loop laten bij het ontwerpen van de sportieve versie.
Dit was zijn eerste opdracht voor Citroën: hij ontwierp de kenmerkende spatbordverbreders die vloeiend overgingen in de dorpels, en de meer uitgesproken voor- en achterspoilers. Voor de rest bleef de VTS relatief onopvallend. Het 16V-embleem op de achterspatborden, speciale 14-inch wielen en een chromen uitlaatpijp waren voldoende.
Onder de motorkap van het topmodel bevond zich het juweel van de TU-motorenfamilie: de TU5J4. Een 1,6-liter zestienkleppenmotor die 120 pk leverde bij 6.600 tpm. Tegenwoordig klinkt dat misschien niet veel, maar we hebben het over een leeggewicht van slechts 935 kilogram. Het resultaat was een buitengewone vermogensontwikkeling die pas bij 7.300 tpm op de toerenbegrenzer insloeg. Hierdoor kon de VTS officieel in 8,7 seconden van 0 naar 100 km/u accelereren en de 200 km/u grens overschrijden. In een tijd waarin de Golf GTI al aanzienlijk loger was geworden, was de Saxo een waar mes voor op de weg.
Het Saxo VTS-chassis was legendarisch – en berucht. De precieze besturing en de zelfsturende achteras maakten hem extreem wendbaar, maar vereisten ook een ervaren bestuurder in extreme situaties. Typisch voor een Franse sportcompact uit de jaren 80 en 90. De drang naar echte overstuur was destijds helemaal in. Het is dan ook geen wonder dat de Saxo een kweekvijver voor talent werd: of het nu in de rallysport of in de Make Cup was, een hele generatie coureurs, waaronder een zekere Sébastien Loeb, leerde hier het vak.
In de felle concurrentie van de jaren negentig moest de Saxo VTS het opnemen tegen bekende rivalen. Daaronder bevond zich natuurlijk de Peugeot 106 S16, zijn technische tegenhanger, die vaak een tikje sportiever was afgesteld. Maar ook de Opel Corsa GSi met 106 pk, de Fiat Punto GT met een 131 pk sterke turbomotor en de toen nog jonge VW Polo GTI met 120 pk visten in hetzelfde water. De Citroën bood echter een unieke combinatie van ingetogenheid en pure mechaniek.
In de loop der jaren is het VTS-modellengamma uitgebreid, waardoor de sportieve look ook met kleinere motoren (75 tot 100 pk) toegankelijk werd. Een grote facelift in 1999, met de karakteristieke amandelvormige koplampen, bracht de look weer helemaal bij de tijd, voordat de serie na zeven jaar in 2003 definitief werd stopgezet en vervangen door de C2. Wie vandaag de dag op zoek is naar een goed bewaard gebleven VTS in originele staat, heeft geduld nodig. De markt voor gebruikte auto's biedt niet veel. Een korte zoektocht leverde slechts een handvol exemplaren op – afhankelijk van de staat, tussen de 5.000 en 9.000 euro.
